روى گونسالس دو كلاويخو ( مترجم : مسعود رجب نيا )
365
سفرنامه كلاويخو ( فارسى )
397 . حمد الله مستوفى ( در نزهة القلوب ص 266 ) از شهرى ياد مىكند كه از آن زنان و در ديار مغربست . ص 292 س 7 - رجوع كنيد به فصل يازدهم و حاشيهء فصل دوازدهم ص 357 ص 292 س 19 - نام طغتمش ، خان قبيلهء زرين و صاحب دشت قبچاق كه در پيرامون سواحل شمال درياى خزر واقعست و بسوى مغرب دريا كشيده شده ، چند بار درين كتاب آمده است . وى خويشتن را از بازماندگان جوجى ميدانست كه پسر ارشد چنگيز بود و رياست قبايل آبى و سفيد را كه در 1387 م . / ( 780 ه . ) با قبيلهء زرين يكى شدند به ارث برد . در گذشته طغتمش خان بسيار مورد مهر و محبت تيمور بود . اما اخيرا با او رقيب و دشمن شد . طغتمش در دو جنگ در 1391 م . / ( 794 ه . ) م . / ( 798 ه . ) شكست يافت . جنگ اخير را در كنار ترك ( Terek ) رودخانهاى كه در 120 ميلى شمال دربند به درياى خزر مىريزد كرد . اين همان جنگى است كه كلاويخو آن را توصيف مىكند . در حقيقت طغتمش در 1385 م . / ( 787 ه . ) ارمنستان و آذربايجان را گرفت و اين هيچ بستگى با شكست در كنار ترك كه بسال 1395 م . / ( 798 ه . ) واقع شد ، ندارد . پس ازين واقعهء هول انگيز همهء قدرت واقعى در قبيلهء زرين به ايديكو رسيد كه رئيس تاتاران « نوقاى » ( Nogay ) بود و پشت سر هم خانهاى دست نشاندهء خود را رسما رياست مىداد و معزول مىكرد . اين ايديكو در گذشته در سپاه تيمور سرهنگ بود و كلاويخو شرح زندگى او را مىدهد . طغتمش خان تا 1406 م . / ( 809 ه . ) يعنى يكسال بعد از مرگ تيمور زنده بود و گاه بگاه بدربار تيمور پناه مىجست و در آنجا ازو خوب پذيرايى مىكردند . ( رجوع كنيد به كتاب تيمور بيك ج 2 ص 342 ) . ص 293 س 2 - نگاه كنيد به ص 150 اين كتاب . ص 296 س 17 - نگاه كنيد به ص 212 اين كتاب . فصل شانزدهم ص 298 س 9 - Altologot شايد همان شهرى باشد كه التوبوسكو ( Altobosco ) ناميده ميشد و در قرون وسطى بين افسس و اسميرنه قرار داشت و گفتهاند كه مقر كولوفون ( Colophon ) بود . به فرهنگ بين المللى ( Universal Lexicon ) تأليف زدلر ( J . H . Zedler )